Za maleńkich, za dzieci!

Informacje typowo praktyczne

Wizy
W chwili obecnej, obywateli Polski, tak jak innych obywateli Unii Europejskiej, nie obowiązują wizy do Gruzji, na okres nie dłuższy niż 3 miesiące.

Waluta
W Gruzji (w Pankisi) obowiązuje gruzińska waluta „lari” i „tetri”. 1 lari równą się 100 tetri.
Średni kurs z dnia 21.11.2007 r.:
1 dolar USD = 1,766 lari GEL
1 złoty PL = 0,701 lari GEL
Najlepiej jest wymienić pieniądze jeszcze w Tbilisi lub Telawi i Achmecie.
Uwaga najkorzystniejszy kurs jest nie w prywatnych kantorach, ale w Narodowym Banku Gruzji, w celu wymiany pieniędzy wymagany jest paszport. Nie ma możliwości wymiany pieniędzy w Pankisi.
W Tbilisi działają bankomaty, z których za pomocą karty możemy pobierać pieniądze, z zastrzeżeniem, iż posiadamy konto raczej w dużym, starym banku w Polsce (dawnym monopoliście). Bankomatów nie ma w Pankisi.

Ubezpieczenie
Wybierając się do Pankisi, warto wcześniej w Polsce wykupić ubezpieczenie zdrowotne i od NNW. Najbliższy szpital znajduje się w Achmecie. W razie wypadku na pewno nie zostaniemy sami, nasi gospodarze dowiozą nas do najbliższej placówki zdrowia. Warto pamiętać, iż stan służby zdrowia w Gruzji pozostawia wiele do życzenia, wyjątkiem są nieliczne placówki prywatne.
Najbliższa apteka znajduje się w jednej ze wsi w Pankisi, w Dżokoło.

Telefony
Przebywając w wioskach wąwozu Pankisi możemy korzystać z infrastruktury komunikacyjnej, głównie w postaci telefonu komórkowego lub internetu, który jest dostępny w Klubie Kultury we wsi Duisi.
Należy jednak pamiętać, że wychodząc na wędrówki górskie, będziemy poza obszarem działania telefonii komórkowej, a zasięg złapiemy tylko na grzbietach górskich.
Połączenia komórkowe w Gruzji, w przypadku, gdy mamy polską kartę lub abonament w telefonie są raczej bardzo drogie. Będąc w Gruzji korzystniej jest kupić kartę gruzińską do telefonu i jej używać na terenie Gruzji.

Ubranie i podstawowe wyposażenie
Na wyjeździe przyda nam się podstawowe wyposażenie turystyczne: kurtka od deszczu, ciepła kurtka na chłodne poranki i wieczory w górach, wygodne buty, czapka przeciwsłoneczna, apteczka (zwłaszcza leki na żołądek – krople żołądkowe, węgiel), kremy z filtrem, latarka (czasem zdarzają się w Pankisi przerwy w dostawach prądu, poza tym w szałasach pasterskich w górach, nie ma oświetlenia elektrycznego).
Planując wędrówki w góry, warto zabrać ze sobą śpiwór, karimatę i namiot - jeśli nie chcemy nocować wewnątrz szałasu lub chaty pasterskiej.

Sklepy
We wszystkich wioskach wąwozu Pankisi znajdują się sklepy spożywcze. W Duisi (wsi centralnej) znajdują się sklepy przemysłowe, sklep z ubraniami i zakład fryzjerski, a także przydomowe stacje benzynowe (benzyna jest tak droga jak w Polsce i raczej marnej jakości, lepiej zaopatrzyć się w benzynę przed przyjazdem do Pankisi, w Tbilisi).

Ceny
Ceny żywności i usług w Pankisi są takie same jak w Tbilisi.
Dla ogólnej orientacji można powiedzieć że ceny żywności w całej Gruzji nie odbiegają od cen w Polsce. Latem i jesienią w Gruzji są tańsze tylko owoce. Tańsze, ale nie wiele, jest stołowanie się w restauracjach i barach w Gruzji. W Pankisi nie ma jeszcze tego typu obiektów.

Kuchnia kistyńska jest typową kuchnią kultury pogranicza. Tworzą ją dania charakterystyczne dla kuchni czeczeńskiej i gruzińskiej, urozmaicone lokalnym kistyńskim zwyczajem przygotowywania potraw.

Typową potrawą kuchni kistyńskiej, tak jak na całym Kaukazie, jest szaszłyk (najczęściej przygotowywany w plenerze podczas wypraw wysokogórskich), głównie z baraniny, koźliny, wołowiny lub drobiu.
Kistowie jako muzułmanie nie jedzą wieprzowiny!
Kistowie wyrabiają wiele rodzajów wyrobów mlecznych: kilka gatunków serów, twarogów, masła, śmietany i jogurtu.
Kistowie sami również pieką chleb z mąki pszenicznej lub kukurydzianej.

Wąwóz Pankisi leży w dolinie rzeki Alazani, która bierze swój początek z gór Wysokiego Kaukazu, a w okolicach Pankisi przybiera charakter rwącej, górskiej rzeki.
Wąwóz Pankisi na zachodzie graniczy z doliną Tianecką i doliną górnej Aragwi, gdzie mieszkają Chewsurowie (najważniejsza wieś Barisacho), na wschodzie z wysokogórską kotliną Tuszetii.

Do wąwozu Pankisi wjeżdża się drogą wiodącą z Tbilisi, przełęczą gomborską, która dochodzi do centrum administracyjnego i kulturalnego Kachetii – Telawi i dalej przez nieprzerwanie ciągnące się wsie tonące w winnicach i sadach, do centrum rejonu achmeckiego – Achmety leżącej w kotlinie rzeki Alazani i Ilto. Na lewym brzegu rzeki Alazani znajdują się ruiny twierdzy Bachtrioni.
Z Achmety droga prowadzi na północ (lekko skręcając na wschód), już bezpośrednio do wąwozu Pankisi.

Pierwsze miejscowości w wąwozie to wioski głównie zamieszkane przez górali gruzińskich Pszawów i niewielkie grupy Osetyjczyków. Pierwsze jest Matani, a w nim twierdza i pałac gruzińskiego bohatera narodowego Kakucy Czolokaszwili, stare kościoły gruzińskie. Tutaj już sadów i winnic jest mniej, na stromych zboczach, bieleje wapień. Okolice Matani porośnięte są lasami dębowymi. Kolejne wsie ciągnące się za Matani to Bachloweri i osetyjskie Koreti, a następnie pszawskie Sakobiano, Dzinubani i na końcu Kvareldzchali. Charakterystycznym punktem granicznym między pszawsko-osetyjską i kistyńską częścią wąwozu jest tama wodna i most biegnący przez Alazani. Na jej wysokości, po lewej (zachodniej) stronie Alazani (w stosunku do pasma Wysokiego Kaukazu na północy) zaczyna się centralna wieś kistyńska Duisi. W tym miejscu dolina zwęża się, domy zbliżają się do rzeki.

Dusi jest największą wsią – centrum administracyjnym Pankisi i siedzibą przedstawicielstwa władz lokalnych z Achmety. Duisi ciągnie się wzdłuż drogi i rzeki, przypomina wieś o typie ulicówki. Wszystkie pozostałe wsie kistyńskie mają właśnie taki charakter zabudowy. W Duisi znajdują dwa meczety, szkoły, szpital, klub kultury, biuro UNHCR, bazar pod dachem, kilka sklepów spożywczych i ogólnych, fryzjer.

Wokół Duisi na wzgórzach pozostały ruiny dwóch gruzińskich świątyń chrześcijańskich (Chomi i Chorbalo), amfiteatr oraz pozostałości umocnień i twierdzy Baltagori.

Duisi przechodzi w następne wsie kistyńskie, biegnące wzdłuż rzeki Alazani: Dżokoło, Birkiani, Dzibachewi. Z Duisi, w kierunku przeciwnym do rzeki, za położonym na wzgórzu amfiteatrem biegnie droga do położnej równolegle do Duisi, ale ukrytej w górach wsi Pszawów: Dedisperuli (Kakliani).
Ostatnia wieś Dzibachewi dochodzi do wysokogórskiego wąwozu Hadori, stamtąd prowadzą wejścia na trasy wysokogórskie – Sakisto (Batana), Lamazur (Koczadala) i do źródeł Alazani-Borbalo.

Po prawej (wschodniej) stronie Alazani (w stosunku do pasma Wysokiego Kaukazu na północy), trzeba przejechać przez ww. tamę i most na drugi brzeg rzeki, zaczynają się wsie obecnie w większości zamieszkane przez Kistów. W pierwszych czterech pozostało kilka rodzin osetyjskich (dominują w nich obecnie Kistowie): Kwemo Chalacani, Szua Chalacani, Zemo Chalacani i Dumasturi. Kwemo Chalacani w kierunku północnym przechodzi w Dumasturi, a Dumasturi w wyłącznie kistyńską wieś Omalo. Z Omalo prowadzą wejścia na wysokogórskie trasy – Choradżo-Czchatana-Nakerała.

Wąwóz Pankisi leży w dolinie rzeki Alazani, która bierze swój początek z gór Wysokiego Kaukazu, a w okolicach Pankisi przybiera charakter rwącej, górskiej rzeki.
Wąwóz Pankisi na zachodzie graniczy z doliną Tianecką i doliną górnej Aragwi, gdzie mieszkają Chewsurowie (najważniejsza wieś Barisacho), na wschodzie z wysokogórską kotliną Tuszetii.

Do wąwozu Pankisi wjeżdża się drogą wiodącą z Tbilisi, przełęczą gomborską, która dochodzi do centrum administracyjnego i kulturalnego Kachetii – Telawi i dalej przez nieprzerwanie ciągnące się wsie tonące w winnicach i sadach, do centrum rejonu achmeckiego – Achmety leżącej w kotlinie rzeki Alazani i Ilto. Na lewym brzegu rzeki Alazani znajdują się ruiny twierdzy Bachtrioni.
Z Achmety droga prowadzi na północ (lekko skręcając na wschód), już bezpośrednio do wąwozu Pankisi.

Pierwsze miejscowości w wąwozie to wioski głównie zamieszkane przez górali gruzińskich Pszawów i niewielkie grupy Osetyjczyków. Pierwsze jest Matani, a w nim twierdza i pałac gruzińskiego bohatera narodowego Kakucy Czolokaszwili, stare kościoły gruzińskie. Tutaj już sadów i winnic jest mniej, na stromych zboczach, bieleje wapień. Okolice Matani porośnięte są lasami dębowymi. Kolejne wsie ciągnące się za Matani to Bachloweri i osetyjskie Koreti, a następnie pszawskie Sakobiano, Dzinubani i na końcu Kvareldzchali. Charakterystycznym punktem granicznym między pszawsko-osetyjską i kistyńską częścią wąwozu jest tama wodna i most biegnący przez Alazani. Na jej wysokości, po lewej (zachodniej) stronie Alazani (w stosunku do pasma Wysokiego Kaukazu na północy) zaczyna się centralna wieś kistyńska Duisi. W tym miejscu dolina zwęża się, domy zbliżają się do rzeki.

Dusi jest największą wsią – centrum administracyjnym Pankisi i siedzibą przedstawicielstwa władz lokalnych z Achmety. Duisi ciągnie się wzdłuż drogi i rzeki, przypomina wieś o typie ulicówki. Wszystkie pozostałe wsie kistyńskie mają właśnie taki charakter zabudowy. W Duisi znajdują dwa meczety, szkoły, szpital, klub kultury, biuro UNHCR, bazar pod dachem, kilka sklepów spożywczych i ogólnych, fryzjer.

Wokół Duisi na wzgórzach pozostały ruiny dwóch gruzińskich świątyń chrześcijańskich (Chomi i Chorbalo), amfiteatr oraz pozostałości umocnień i twierdzy Baltagori.

Duisi przechodzi w następne wsie kistyńskie, biegnące wzdłuż rzeki Alazani: Dżokoło, Birkiani, Dzibachewi. Z Duisi, w kierunku przeciwnym do rzeki, za położonym na wzgórzu amfiteatrem biegnie droga do położnej równolegle do Duisi, ale ukrytej w górach wsi Pszawów: Dedisperuli (Kakliani).
Ostatnia wieś Dzibachewi dochodzi do wysokogórskiego wąwozu Hadori, stamtąd prowadzą wejścia na trasy wysokogórskie – Sakisto (Batana), Lamazur (Koczadala) i do źródeł Alazani-Borbalo.

Po prawej (wschodniej) stronie Alazani (w stosunku do pasma Wysokiego Kaukazu na północy), trzeba przejechać przez ww. tamę i most na drugi brzeg rzeki, zaczynają się wsie obecnie w większości zamieszkane przez Kistów. W pierwszych czterech pozostało kilka rodzin osetyjskich (dominują w nich obecnie Kistowie): Kwemo Chalacani, Szua Chalacani, Zemo Chalacani i Dumasturi. Kwemo Chalacani w kierunku północnym przechodzi w Dumasturi, a Dumasturi w wyłącznie kistyńską wieś Omalo. Z Omalo prowadzą wejścia na wysokogórskie trasy – Choradżo-Czchatana-Nakerała.