IRAN - Czyli mit o osi zła

„IRAN – CZYLI MIT O OSI ZŁA” (fragmenty)

1 kwietnia 1979 roku, Teheran - strzały na ulicy, rozjuszony tłum wita powracającego z wygnania Ajatollaha Chomeiniego - nowego przywódcę duchowego kraju. To już koniec dyktatury, koniec rządów dynastii Pahlavi i starego systemu. Rewolucja wykreowała nowe państwo. Powstał kraj, w którym władza została powierzona w ręce duchownych. Wszelkie kontakty ze światem zachodnim zostały zerwane. Wszystkie zachodnie placówki zostały zlikwidowane, a do codziennego życia wprowadzono surowe zasady Koranu.

Tak narodziło się jedno z najbardziej konserwatywnych islamskich państw - tak powstała Islamska Republika Iranu.

Dziś Iran kojarzony jest przede wszystkim z konserwatywnym fundamentalizmem islamskim. Jest utożsamiany z obrazem państwa zamkniętego, tajemniczego i niebezpiecznego. Nieustannie padają oskarżenia o wspieranie przez rządy ajatollahów międzynarodowego terroryzmu. W 2001 roku Iran został umieszczony przez rząd USA obok Iraku i Korei Północnej na liście tzw. państw osi zła.

Antyreklama, jaka napływa ze wszystkich stron oraz wizerunek, jaki stworzyły media skutecznie zniechęcają pospolitego turystę do odwiedzenia tego wyjątkowo pięknego zakątka świata. Ta międzynarodowa izolacja sprawia jednak, że każdy, kto dotrze do Iranu ma niepowtarzalna okazje zakosztowania niesamowitego smaku orientu, smaku Azji nieskażonej komercjalizmem i wolnej od tłumów hałasujących wycieczek.

Obraz tajemniczego i nieskażonego państwa bliskiego wschodu, jednego z ostatnich wolnych od turystów zakątków świata, gdzie na żywo można być świadkiem dokonujących się zmian pobudził do granic możliwości nasze fantazje i stał się naszą inspiracją – zapadła decyzja – jedziemy do IRANU. W obawie, że coraz bardziej napięta sytuacja polityczna na arenie międzynarodowej doprowadzi w przyszłości do całkowitej izolacji kraju postanawiamy zrealizować wyjazd w tym roku. Gdy planowaliśmy naszą wyprawę każdy, kto usłyszał jaki jest nasz cel bardziej lub mniej dyskretnie stukał się po głowie. Niejednokrotnie słyszeliśmy, ze jesteśmy szaleni, nieodpowiedzialni i nie wiemy co robimy. To tylko utwierdzało nas w słuszności podjętej decyzji.

Po kilkumiesięcznych przygotowaniach merytorycznych, wielogodzinnym studiowaniu literatury, zapoznaniu się z kulturą i podstawowymi prawami Islamu, nareszcie nadszedł tak długo oczekiwany czas wyjazdu.

Na pokładzie Airbusa 300 linii Iran Air lecąc z Istambułu do Teheranu po raz pierwszy przekonaliśmy się jak mylne pojecie o Iranie panuje w Europie. Zarówno samolot jak i obsługa zaskoczyły nas wyjątkowo wysokim standardem świadczonych usług. Co ciekawe okazaliśmy się jedynymi pasażerami z zachodu. Chcąc nie chcąc znaleźliśmy się w centrum zainteresowania podróżnych i załogi.

Przygotowujemy się do startu, stewardesa demonstruje wszystkim zasady bezpieczeństwa, na ekranach wyświetlają się poszczególne instrukcje a później krotki tekst ku chwale Allacha, z błagalnymi prośbami o szczęśliwy lot, modlitwa – i już koła odrywają się od tafli lotniska. Przez całą podróż za oknem nic tylko rozciągający się aż po sam horyzont niegościnny krajobraz pustyni i gór spalonych słońcem.

Teheran, 23 sierpień 2007r.

Stolica Iranu, 15 mln. mieszkańców, około 7 mln. pojazdów i około 1,5 km warstwa smogu. Do tego trudny do obrażenia a tym bardziej pisania ruch uliczny. Setki samochodów i motorów, tysiące pieszych na ulicach i skrzyżowaniach. Na początku był to dla nas szok, pierwsze w życiu zetknięcie z Azją. Dopiero po kilku dniach pobytu udało nam się zaaklimatyzować i poznać tajniki sztuki przechodzenia przez ulice. Kolejnym wyzwaniem okazało się podróżowanie komunikacja miejska. Dzielone autobusy, oddzielne wejścia i przedziały dla kobiet i mężczyzn nie wydawały się tak przerażające aż do godzin szczytu, kiedy pojazd wypełnia się po brzegi, a kontakt wzrokowy pomiędzy przedziałami jest praktycznie niemożliwy. Kilkadziesiąt par oczu skierowanych w nasze strony obserwuje każdy nasz ruch, każdy wyraz naszego zakłopotania napotyka się na uśmiech pasażerów. Nagle niczym gwiazdy filmowe stawaliśmy się główną atrakcją wśród podróżnych.

Sam Teheran bynajmniej nie zachęca do odwiedzin, nie ma tu nic z czaru starożytnej Persji, brak tu tak długo wyczekiwanej magii Azji. Można tu jednak poczuć wyjątkowy smak i klimat, jaki oferuje już niewiele z ogromnych światowych metropolii. Gdy udało się przezwyciężyć pierwszy szok i poczuliśmy się już trochę pewniej - miasto odkryło przed nami wiele niezauważanych w przewodnikach miejsc i atrakcji. Wędrówka wzdłuż murów byłej ambasady USA, antyamerykańskie graffiti, zakazy fotografowania i liczne patrole wojskowe mają się jednak nijak do prozachodniego nastawienia zwykłych obywateli.

Kerman, 25 sierpień 2007r.

Wiele osób uważa, ze po tragicznym trzęsieniu ziemi w 2003 roku, które praktycznie zrównało z ziemią twierdze w Bam rejon ten przestał być atrakcyjny turystycznie i nie jest już wart odwiedzin a wręcz stał się niebezpieczny dla obcokrajowców. Nic bardziej mylnego. Pomimo, ze faktycznie w Bam główny obiekt turystyczny został totalnie zniszczony, to jednak okolica ma do zaoferowania wiele innych atrakcji, dla których warto poświęcić przynajmniej kilka dni na eksploracje tej części kraju.

Kerman położone na południowym zachodzie kraju w bliskim sąsiedztwie Pakistanu i Afganistanu zaskakuje nas niebywałym kolorytem i różnorodnością kultur. Mieszkają tu zarówno rodowici Irańczycy jak i przybysze zza sąsiednich granic, tu również przyjeżdżają uchodźcy z Iraku. Ten kosmopolityczny charakter, wszechobecna bieda i ludzka niedola przypominają nam o ciężkiej sytuacji jaka panuje na Bliskim Wschodzie – niestety nadal nie widać perspektyw szybkiej poprawy i powrotu do normalności. Na jednym z bazarów spotykaliśmy miejscowych studentów anglistyki, którzy zaprosili nas na konwersacje w swojej szkole gdzie wspólnie spędziliśmy popołudnie rozmawiając o realiach życia w zamkniętym kraju oraz o tym co dzieli i łączy nasze kultury.

Shiraz, 27 sierpień 2007r.

Serce starożytnej Persji. Znajdujemy tu ślady dawnego imperium jak również pozostałości po czasach rozkwitu epoki islamskiej. Miasto słynie z kilku wspaniałych meczetów, które zachowały się do dziś w niemal nienaruszonym stanie. Niestety jako niemuzułmanom mimo kilku prób nie udało nam się dostać do wnętrza Mauzoleum Shah-e Cheragh (brata Imama Rezy), jednego z najbardziej świętych miejsc w Iranie. Odwiedzamy jedynie grobowce Hafeza i Sa'diego, które dzięki swojemu położeniu w malowniczych ogrodach idealnie nadają się na miejsce odpoczynku i schronienia podczas południowego słońca. Za wskazówkami przewodnika nie zraziliśmy się zamkniętymi drzwiami Madrasy-Ye Khan. Uzbrojeni w cierpliwość z uporem pukaliśmy. Po pewnym czasie starszy mężczyzna otworzył nam bramę. Będąc w środku weszliśmy na dach skąd roztacza się niesamowita panorama na całe miasto i pustynie oddzielającą je od muru czerwonych gór. Wewnątrz madrasy czekały na nas cisza, kojący cień cytrusów i chłodząca bryza od fontanny. W godzinach popołudniowych zachodzące słońce wyreżyserowało fascynujący spektakl, który dostarczył nam niezapomnianych wspomnień. Z Shiraz ruszyliśmy do Persepolis, które jest bez wątpienia największą spuścizną starożytnych Persów. Królewskie miasto - odzwierciedlające czasy świetności dawnej cywilizacji. Można je porównać z egipskimi piramidami, rzymskim Koloseum bądź ateńskim Akropolem. To, co możemy dziś zobaczyć to jedynie ułamek tego, czym było w przeszłości. Ogrom ruin poraża swoją wielkością. Używając odrobię wyobraźni możemy uzmysłowić sobie, jakie wrażenie miejsce to wywierało na przejeżdżających jedwabnym szlakiem kupcach, którzy w trwodze oddawali części zysków z handlu królowi królów – Dariuszowi – władcy Persji.

Yazd, 30 sierpień 2007r.

To chyba jedno z najciekawszych miejsc jakie odwiedziliśmy podczas naszej podróży.

Stare miasto Yazd jest uważane za jedno z najstarszych miast na Świecie. Kilometry wąskich uliczek otoczonych glinianymi budynkami tworzą labirynt, w którym nie trudno się zgubić. Uznaliśmy, że najlepszym sposobem na poznanie starego miasta będzie wejście w jedną z uliczek i podążanie raz w prawo raz w lewo kolejnymi bez ograniczenia czasem – całkowicie podporządkowując kierunek i drogę przypadkowi. W obrębie starego miasta znaleźliśmy wiele miejsc, które we wspaniały sposób urozmaicały naszą wędrówkę. Wszędzie na około w oczy rzucały się wierze wiatrowe, spełniające funkcję starożytnych klimatyzatorów, które łapiąc powietrze przez wąskie kanały prowadzące do wnętrza domów, zapewniały stałą jego wymianę i cyrkulacje. Tu historia w namacalny sposób łączy się z teraźniejszością – obok wierz wiatrowych na glinianych dachach zauważamy ślady współczesnej cywilizacji – klimatyzatory elektryczne.

Isfahan, 2 wrzesień 2007r.

Jak mówią Irańczycy Isfahan to "połowa świata". To prawdziwy klejnot antycznej Persji. Znajdują się tu jedne z najpiękniejszych budowli świata islamu. Meczet noszący imię Imama uważany jest za najwspanialszy na świecie. Ogromne powierzchnie pokryte lśniącymi niebieską poświatą mozaikami tworzą atmosferę mistycyzmu i świętości. Dzięki nim Isfahan zyskał światową sławę, a my jednogłośnie uznaliśmy go za najpiękniejsze pod względem architektury miasto Iranu. Uroku dodaje fakt, że meczet znajduje się na drugim co do wielkości placu świata. Świątynia znajdująca się na jednym z jego boków w całości zorientowana jest w kierunku Mekki. To prawdziwy cud islamskiej architektury sakralnej. Wrażenie, jakie wywiera na przyjezdnych z krajów zachodnich jest nie do opisania. Meczet zaskakuje nas swym ogromem, bogactwem zdobnictwa i niewiarygodną akustyką - pod sklepieniem głównej kopuły ludzkie ucho jest w stanie zarejestrować 12 z pośród 49 ech. Wszechobecny błękit i blask zauroczyły nas totalnie. Różnorodność barw i wzorów, gra świateł i zapach nadają temu miejscu mistyczny charakter – człowiek jest wstanie uwierzyć że znalazł się w siedzibie Boga, Allacha, Bóstwa które własną ręką kierowało budową sanktuarium. Isfahan okazał się również doskonałym miastem na długie piesze wędrówki, eksploracje bazarów lub chwile refleksji w pięknych ogrodach. Dzięki przepływającej przez miasto rzece napotkaliśmy tu niespotykany w innych częściach Iranu bardzo sprzyjający klimat. Szczególnie wieczorami, gdy miasto zostawało oświetlone a mieszkańcy tłumnie zajmowali wszystkie skrawki wolnej przestrzeni, spacer wzdłuż wybrzeża i przez miasto dostarczał nam wiele radości i niezapomnianych chwil. Przechadzając się wśród kolejnych dywanów, na których całe rodziny przesiadywały jedząc wspólny posiłek popalając przy tym tradycyjną fajkę, mogliśmy przeżyć coś naprawdę autentycznego.

Kraków, 28 wrzesień 2007r.

Podczas naszej prawie miesięcznej podróży zwiedziliśmy dużą część Iranu. Z powodu braku czasu i kończących się funduszy nie udało nam się dotrzeć jedynie do Mashadu, najświętszego miasta szyitów. W trakcie podróżowania spotkaliśmy wielu ludzi, którzy nam pomogli. Generalnie mieszkańcy tego na pozór hermetycznego kraju okazali się bardzo pozywniastawieni do przyjezdnych. Każdy gość jest tu traktowany jak ktoś wyjątkowy. Zainteresowanie, jakie wzbudzaliśmy wśród mieszkańców oraz ich chęć niesienia pomocy stawały się czasem nawet męczące. Zrobiono nam kilkadziesiąt zdjęć z ukrycia, drugie tyle było pozowanych na prośbę, trudno powiedzieć o ilu nie wiemy. Wielokrotnie musieliśmy poświęcać czas na rozmowy z ludźmi, którzy po prostu chcieli dowiedzieć się skąd przyjechaliśmy, czy nie boimy się podróżować po ich kraju i jakie mamy wrażenia z dotychczasowej podróży. Wszechobecna ludzka życzliwość sprawiła, że z pobytu w Iranie zapamiętamy głównie ludzi, którzy tworzą najlepszą wizytówkę tego kraju. Na drugim miejscu pozostaną wszystkie pozostałe kwestie związane z niesamowitą architekturą, lokalną kuchnią i nietypowym transportem.

Po naszym powrocie jednogłośnie możemy powiedzieć, że opinia jaka panuje w Europie o tej części Bliskiego Wschodu i Islamie jest całkowicie niesłuszna i krzywdząca. Dlatego będziemy robić wszystko aby obalać kolejne mity i likwidować sztucznie wykreowane wizerunki Iranu. Chociaż w ten sposób spróbujemy odwdzięczyć się wszystkim tym, którzy tak miło i życzliwie ugościli nas w swoim tak innym od naszego świecie.