Grzechotnik z frytkami

Jak może brzmieć dźwięk podobny jednocześnie do syku pary z czajnika, szumu bieżącej wody, klekotania nasion grochu w słoju i skwierczenia smażonego bekonu? W przypadku biologa taka niewiedza to poważny brak, toteż postanowiłam go nadrobić przez usłyszenie owego dźwięku w naturze. A cóż to za dziwny dźwięk? Tak opisuje się sygnały ostrzegawcze wydawane za pomocą wibracji ogona przez grzechotniki.

Na spotkanie z grzechotnikami najlepiej udać się na południe Stanów Zjednoczonych. I tak pewnego wiosennego dnia ja, mój mąż i mój małoletni syn wysiedliśmy z samolotu w półtoramilionowym mieście San Antonio w Teksasie. Tu kupiliśmy stary samochód, nowy namiot i kowbojskie kapelusze. Teksańskie drogi i kempingi są fantastyczne, a wiosna to najlepsza pora do obserwowania grzechotników. Teraz wygrzewają się na słońcu. Latem schowają się przed upałem.

Na początek pojechaliśmy do leżącego w sercu Teksasu Sweetwater, gdzie co roku w marcu odbywa się największe w USA „grzechotnikowe rodeo”. Co to za impreza? Och, tak naprawdę to parada niebywałego okrucieństwa wobec tych biednych gadów. Stanowczo, władze Teksasu powinny tego zabronić, tak jak to uczyniono już w kilku innych stanach.

Kowboje przygotowują się do rodeo zimą, gdy węże śpią. Zaczyna się od łapanek. Łapacze odnajdują w terenie podziemne nisze (potencjalne legowiska). Wtykają do środka rury z plastiku i nasłuchują, czy spod ziemi dobiega grzechotanie. Jeśli tak, przez rury leje się benzynę. Węże opuszczają kryjówki, by ratować życie i wtedy są chwytane w kleszcze. Kto ma szczęście, złapie ćwierć tony żywego mięsa (w jednej kryjówce może zimować nawet kilkaset osobników). A kto chce uczestniczyć w takiej łapance jako widz, albo wziąć praktyczną lekcję od mistrzów, może wykupić sobie wycieczkę terenową.

Załadowane setkami do ciasnych kontenerów grzechotniki mają przetrwać aż do wiosny. Niejeden przypłaca to życiem z powodu odwodnienia, uduszenia lub ran. Kiedy trafiają na imprezę, ich kondycja nie pozwala nawet na szybkie ruchy. Widzieliśmy je - w boksach otoczonych wianuszkami gapiów ruszały się niemrawo, próbując grzechotać, syczeć i kąsać. Żałosne widowisko. A jaki smród unosił się dokoła! Nos wyczuwał rozkładającą się rybę i urynę, i gorzki zapach mułu. Wśród wycieńczonych węży brodził spasiony superman z Dzikiego Zachodu, wystrojony w kowbojskie buty, odpowiednio wyprofilowany kapelusz i bandanę. W jego dżinsach tkwił pasek ze skóry grzechotnika zdobiony nitami i autentycznymi grzechotkami. Niektórzy wkładają jeszcze ochraniacze na uda zwane chaps, lecz ten ich nie miał. Dzierżył za to szpikulec z hakiem, którym drażnił upatrzonego węża. Gdy wąż przybierał pozę gotowości do ataku z uniesioną szyją, kowboj opasywał tę szyję hakiem i podrywał gada z podłogi. Następnie chwytał go gołą ręką tuż za głową i unosił do góry, by wszyscy mogli przyjrzeć się „potworowi”. W ten sposób demonstrował hart ducha i przewagę ludzkiej jednostki nad plugawą gadziną, co nazywa się niewinnie „pokazem bezpiecznego manipulowania”. (O zgrozo, te właśnie praktyki bywają potem naśladowane przez dzieci i pociągają za sobą skutki w rodzaju kalectwa lub śmierci).

Tak jak inni, dotknęłam drżącej grzechotki. Była zadziwiająco ciepła jak na rogowy twór. Obejrzałam też z bliska zęby jadowe i wnętrze paszczy rozwartej przez brutalny chwyt u nasady szczęk.

Jeszcze mniej przyjemny był pokaz „dojenia”. Głowy grzechotnikw wywlekanych z wiadra za pomocą haka mocno przyciskano do krawędzi szklanego lejka. Ucisk gruczołów jadowych i gniew męczonego węża doprowadzały do wytrysku jadu. Gęsta, żółtawa ciecz spływała po lejku do szklanej zlewki, po czym „wydojony” wąż lądował na podłodze z łomotem, jak ścierwo. Instynkt nakazywał mu grzechotać, lecz kondycja pozwalała mu jedynie na słabowite poruszanie ogonem, czemu towarzyszył cichy odgłos podobny do zepsutych marakasów.

Ale najmocniej zatrwożyło nas publiczne szlachtowanie grzechotników, połączone z obdzieraniem ich ze skóry i wypruwaniem wnętrzności. Wszystko dookoła miało przykry zapach i zachlapane było krwią - także rzeźnik, prezentujący gawiedzi wyrwane, bijące jeszcze serca. Wytatuowany kowboj ciskał na rzeźniczy pień kolejne grzechotniki, przyduszając każdego szpikulcem. Drugi kowboj zakrwawioną maczetą odrąbywał wężowi łeb. Ciało spadało na podłogę i chociaż było pozbawione głowy, wiło się jeszcze przez kilka minut - głowę zaś spychano szpikulcem do kubła wyłożonego folią. Gdy zajrzałam do środka, przeszył mnie dreszcz grozy. Kubeł wypełniony był głowami węży do połowy, ale… one żyły! Otwierały paszcze, kąsały bezradnie powietrze i siebie nawzajem, wysuwały rozwidlone języki, zaś niektóre drgały już w agonii. Odcięty łeb węża żyje jeszcze przez 40 minut i może ukąsić. Trudno było nie myśleć o gadających głowach z szafotu.

Po wyborach Miss Grzechotnikowej (anglosaska szczęka, błękitne oczy jak dwa jeziora, goły pępek i półżywy grzechotnik udrapowany wokół ramion niczym etola) obejrzeliśmy esencję rodeo: zawody. 1000 dolarów nagrody przyznawano łowcom, którzy zaprezentowali komisji największą liczbę schwytanych sztuk lub łączną masę węży. O połowę mniej zgarniali łowcy posiadający w swej kolekcji grzechotnika najdłuższego, najgrubszego lub najcięższego ze wszystkich. By węże ważyły jak najwięcej, najpierw się je głodzi, a potem tuż przed zawodami karmi cuchnącą masą z mielonego mięsa i mokrych trocin, od czego dostają niestrawności.

Na koniec obeszliśmy stragany z wyrobami z różnych części ciała grzechotników i podążyliśmy tam, gdzie wszyscy, czyli do kącika, z którego dobiegały dość kontrowersyjne zapachy kulinarne. Ku naszemu przerażeniu oprócz frytek i hamburgerów można tam było zjeść… smażone grzechotniki, po 4 dolary za porcję. Nigdy, przenigdy nie pozbędę się poczucia winy, ale ciekawość zwyciężyła i zamówiłam 2 porcje grzechotników z frytkami. Usmażone mięso przesiąknięte było tym samym gorzkim zapachem, który unosił się nad zakrwawioną maczetą, a w dodatku czuć je było benzyną. Nie chciało oddzielać się od kręgosłupa i żeber, a gdy już się to udało, radości było niewiele, bo jego konsystencja przypomina zimną gumę do żucia inkrustowaną włóknami rafii. Ostatecznie zjedliśmy tylko frytki.

Dodam jeszcze, że na grzechotnikowe rodeo do Sweetwater przybywa co roku 35-tysięczna publiczność, zajmując wszystkie miejsca noclegowe w okolicy i kierując do miasteczka rzekę dolarów.

Po wizycie w Sweetwater nie mogliśmy jeszcze wracać do Polski, bo - nie oszukujmy się – zmaltretowany grzechotnik w boksie to nie to samo co zdrowy gad na swoim terenie. Z jednej strony pragnęłam takiego spotkania, z drugiej zaś mdlałam na myśl, że moje niesforne dziecko rączo bryknie gdzie nie trzeba i zdarzy się wypadek. Grzechotniki są mistrzami kamuflażu. Ubarwienie ciała tak doskonale przypomina kolorystykę ich siedliska, że trudno je zauważyć. Dla ludzi z klimatu umiarkowanego, nawykłych do swobodnego kładzenia się na łące i brodzenia po lesie, to doprawdy okropne. W Teksasie trzeba bezustannie uważać. Nie wolno wchodzić w wysoką trawę, wspinać się po skałach macając na oślep ręką, ani spacerować po wydmach z wzrokiem wbitym w przelatujące nad głową pelikany…

Media trąbiły o urodzaju wiosennego kwiecia w Teksasie, pojechaliśmy więc do parku narodowego Big Bend. W marcu rzut oka na kwiące dno pustyni Chihuahuan to migawka z Raju. Kwiatki są niepozorne, ale ile ich jest! I w ilu kolorach! Pustynia co tydzień wygląda inaczej, jakby zmieniała sukienki. Okres sprzyjający wilgociolubnej wegetacji jest na pustyni bardzo krótki i natura eksploduje, by zdążyć wydać nasiona przed letnią suszą. Nasze spotkanie z florą Big Bendu było wielce udane, a co do fauny… Jest tak bogata, iż nie sposób uniknąć konfrontacji. Oczekiwałam konfrontacji z grzechotnikami, które na wiosnę mają na pustyni swój Eden, jednak na szlakach spotkaliśmy tylko jednego niejadowitego węża. Za to los zetknął nas z czymś zupełnie innym. W pobliżu pustynnego źródła ścieżkę przeciął nam czarny, 10-centymetrowy pająk ptasznik. Był spokojny, więc i my zachowaliśmy zimną krew. Kazaliśmy dziecku stanąć w bezpiecznym miejscu, a sami rozpoczęliśmy sesję fotograficzną. Otoczony obiektywami ptasznik zaczął nerwowo szukać kryjówki, lecz pech chciał, że po jego stronie ścieżki nie było nic odpowiedniego. Nagle ruszył na nasz porzucony plecak – otwarty! Aby nie zrobił desantu do środka, cisnęłam w niego plastikowymi grabkami mojego syna. Wówczas pająk jak rakieta wystartował w naszą stronę. Mąż porwał dziecko do góry i odskoczył. Ptasznik miał teraz wolną drogę w krzaki i prędko z tego skorzystał. Mądrala - upozorował atak, żeby usunąć nas z drogi. Niestety, więcej już nie zobaczyliśmy tego ślicznego, puszystego stworzonka. A czy się go baliśmy? Nie. Ptaszniki nie zabijają na miejscu. Zgon grozi tylko alergikom.

Ponieważ na podmokłych terenach pod Houston żyje mnóstwo jadowitych węży, urządziliśmy eskapadę do rezerwatu Brazos Bend. Jest to jedno z najpiękniejszych miejsc Teksasu i gdyby nie tabuny głośno przeżywających to piękno turystów, można by mówić o dzikim pięknie. Nasz syn był trochę nieswój wiedząc, że zamierzamy filmować aligatory. A widzieliśmy ich tuziny - pływających i odpoczywających, pojedynczo i grupami. Dwukrotnie trafiliśmy na polowanie: nie było widać, ani słychać zupełnie nic, aż nagle potężny plusk zwracał uwagę na śmigające nad wodą szare cielsko. Udało nam się też pokibicować dwóm naładowanym wiosenną agresją samcom, które pobiły się na brzegu bajora. O wężach zapomnieliśmy, lecz emocji nie zabrakło. Ledwie minęliśmy aligatora, którego paszcza wyłaniała się z jeziora metr od naszych adidasów, mój mąż zauważył po drugiej stronie grobli następnego. Spodobał mu się ten dziki zwierz na tle bagiennej scenerii, więc zbliżył się nieco z kamerą. W pozycji leżącej aligator pozwolił się filmować rzez 20 sekund, po czym wstał i ruszył prosto na męża, który cofął się tylko pół kroku i zamiast uciekać, nadal kręcił. Aligator, być może zaskoczony brakiem rozsądku u dwunożnego, przystanął i otworzył paszczę tak szeroko, że mogliśmy policzyć brązowe zębiska. Jednak w tej chwili nie umiałam nawet wymienić po kolei liczb od 1 do 5. Tuląc dziecko patrzyłam, jak mąż kręci, a aligator prezentuje broń. W końcu zamknął paszczę i ruszył naprzód. Mąż znów odszedł tylko kawałek, ale gad go zignorował. Przeciął groblę śmiesznym, kołyszącym się krokiem i bez jednego pluśnięcia zanurzył się w jeziorze. Pożegnało go nasze westchnienie ulgi na trzy głosy. Aligatory potrafią bardzo szybko biegać. Człowieka wprawdzie nie pożrą, ale mogą śmiertelnie poharatać.

No i co robaczku, i gdzie twój grzechotnik? W marcu w Big Bendzie go nie było, ale może będzie w kwietniu, gdy dno pustyni nie jest już kolorowym dywanem, za to wszędzie kwitną kaktusy i jukki. Kwitnące jukki tak się mają do innych roślin, jak królewska rodzina do pospólstwa. Gdy jest ich dużo, widok powala na kolana. Pojechaliśmy więc znowu do Big Bendu i tym razem mieliśmy szczęście nie tylko do kwiatów. Idąc szlakiem przez kotlinę gór Chisos zostaliśmy nagle wmurowani w ziemię przez jakiś dziwny, zarazem znajomy i obcy dźwięk. Oto na ścieżce parę kroków przed nami prężył się tłusty, zielonkawy grzechotnik. Przybrał esowatą pozycję „gotów do ataku” i wibrował grzechotką jak szalony. To był blacktail, ubarwiony jak mozaika plam światła i cienia w trawie, długi na metr i grubszy niż przewiduje „ustawa” – pewnie ciężarna samica. Podobno w wypadku spotkania grzechotnik boi się bardziej niż człowiek i daje dyla… nic z tego! Ciężarna mamusia nie tylko nie uciekała, ale jeszcze ruszyła na nas, wciąż głośno grzechocąc. Cofaliśmy się posłusznie, łypiąc na boki, czy przypadkiem nie ma gdzieś tatusia. Wkurzyła mnie ta mamusia – nie pozwalała nam przejść i jeszcze straszyła! W końcu dała nura w las, a mój mąż wziął dziecko na barana i poszliśmy dalej szlakiem.

Na zawsze zapamiętałam ten jedyny w swoim rodzaju dźwięk – istotnie, ni to klekotanie, ni syczenie, ni skwierczenie. Dużo głośniejsze niż nędzne bzyczenie ze Sweetwater.

Zanim nastały czasy kowbojów, Teksas należał do Indian. W zachodniej części stanu roi się od indiańskich malowideł naskalnych, więc odwiedziliśmy rezerwat Hueco Tanks, by je obejrzeć. Tam idąc o pustyni zgubiliśmy ścieżkę i wylądowaliśmy wśród szarych kęp piołunu. Gdy zawróciliśmy, coś kazało mi obejrzeć się za siebie. Zdrętwiałam. Parę kroków od nas spoczywał pod krzaczkiem wyciągnięty jak struna grzechotnik teksański, raczej młody, trochę ponad pół metra długości - najpospolitszy gatunek, agresywny, o silnym jadzie. Przeszliśmy przed chwilą tuż przed jego nosem, a on nawet nie zasyczał. Nie zagrzechotał. Nie przygotował się do ataku. Ciekawe czemu – czuł się mimo wszystko bezpieczny, czy był martwy? Chciałam rzucić kamieniem, żeby sprawdzić, ale nic nie było pod ręką.

Na koniec przyszła pora na spotkanie z przyrodą wyspy barierowej Padre Island. W drodze nad Atlantyk zatrzymaliśmy się na poboczu przy wielkiej kępie kwiatów. Dziecko spało, więc go nie ruszaliśmy. Już miałam wejść w kwiecie i pozować do zdjęcia, gdy mój wzrok padł nagle na szarobeżowe, połyskujące cielsko, zwinięte w kilka pierścieni na brzegu kępy. Grzechotnik teksański - wyjątkowo duży, półtora metra długości, gruby jak męskie ramię! Stary osobnik. Minimalny bezpieczny dystans od tak wielkiego grzechotnika to 3 metry, a nas dzieliły od niego niecałe dwa. Z wrażenia nie byłam w stanie nic powiedzieć, wyciągnęłam tylko palec. Mąż dostrzegł go natychmiast i osłupiał - stał jeszcze bliżej.

Grzechotnik ani drgnął. Łudziłam się, że jest martwy, lecz mój mąż widział uniesiony czujnie łeb. Świeciła w nim para świdrujących nas czarnych oczek. Wąż czekał na nasz ruch, gotów do ukąszenia. Szepnęłam, żeby natychmiast zmykać do samochodu, jednak mężowi się nie śpieszyło. Powoli odstąpił 2 kroki w tył i nieco niezbornymi ruchami zaczął ustawiać parametry w aparacie. To dopiero brawura! Krzyknęłam, żeby nie przeginał i wtedy wąż bezszelestnie zniknął w trawie. Ufff! Mał rakowało, a zamiast nad morze, musielibyśmy jechać do szpitala. Dobrze, że grzechotniki oszczędzają jad. Atakują dopiero wtedy, gdy ubzdura się im, że są zagrożone. Przy tym stare osobniki są bardziej „spoko”; młodym puszczają nerwy, gdy widzą w pobliżu ludzką nogę albo nieznośnie ruchliwe dziecko. No właśnie, dziecko! Kto wie, czy nie dalibyśmy mu rozprostować kości, gdyby nie spało… W USA ukąszenie grzechotnika rzadko bywa śmiertelne, jeśli ofierze udzieli się w porę pomocy medycznej. Giną zazwyczaj histerycy, alergicy, starcy i dzieci.

All right! Teraz już można wracać do kraju, by bez stresu rzucić się w nagrzaną słońcem trawę i marzyć o kolejnej wyprawie na Dziki Zachód. Szkoda tylko, że najważniejsze zdjęcia się nie udały. Ale kiedyś to jeszcze nadrobimy.